نماینده رگلاتور کنتور گازسوزان در واقع بخشی از مجموعه کنتور است که وظیفهاش تنظیم فشار گاز ورودی به مصرفکننده میباشد.
در سیستم گاز شهری، گاز با فشار نسبتاً بالا وارد کنتور میشود، اما وسایل گازسوز خانگی (مثل بخاری، پکیج یا اجاقگاز) نیاز به فشار ثابت و پایینتر دارند. اینجاست که رگلاتور وارد عمل میشود.
بیایید اجزای آن و عملکردش را گامبهگام توضیح دهیم:
۱. تعریف کلی رگلاتور گازسوزان
رگلاتور (Gas Regulator) دستگاهی است که فشار گاز ورودی را کاهش و تثبیت میکند.
در کنتورهای ساخت شرکت گازسوزان (یکی از معتبرترین تولیدکنندگان ایرانی)، این رگلاتور معمولاً روی کنتور یا در کنار آن نصب شده و به صورت مستقیم وارد مسیر جریان گاز میشود.
این رگلاتور از نوع دیافراگمی – فنری است؛ یعنی با استفاده از نیروی فنر و فشار گاز، تعادل بین فشار ورودی و خروجی برقرار میشود.
۲. وظیفه اصلی نماینده رگلاتور کنتور
وظیفه آن عبارت است از:
- کاهش فشار گاز شبکه (ورودی به ساختمان): معمولاً از حدود ۲ تا ۴ بار به حدود ۲۰ تا ۳۰ میلیبار برای وسایل خانگی.
- تثبیت فشار خروجی: حتی اگر فشار ورودی نوسان داشته باشد، رگلاتور اجازه نمیدهد فشار خروجی تغییر زیادی کند.
- ایمنی سیستم: جلوگیری از افزایش ناگهانی فشار که میتواند برای وسایل گازسوز خطرناک باشد.
۳. اجزای اصلی رگلاتور گازسوزان
- بدنه آلومینیومی یا برنجی: مقاوم در برابر خوردگی و فشار.
- دیافراگم لاستیکی: حساسترین بخش که تغییر فشار را حس میکند.
- فنر تنظیم: فشرده یا باز شدن آن باعث کنترل دقیق مقدار گاز خروجی میشود.
- شیر اطمینان (Safety Valve): در صورت افزایش بیشازحد فشار، گاز اضافی را تخلیه میکند.
- فیلتر داخلی: مانع ورود گردوغبار یا ذرات به سیستم مصرفی.
- پیچ تنظیم فشار: برای تنظیم ریز مقدار خروجی در زمان نصب.
۴. نحوه عملکرد ساده
وقتی گاز با فشار بالا وارد رگلاتور میشود، دیافراگم با فشار گاز حرکت میکند و فنر مقابل آن تا رسیدن به تعادل فشار خروجی تنظیم میشود. به این ترتیب، مقدار گاز عبوری همیشه متناسب با نیاز مصرفکننده حفظ میگردد.
بهصورت خلاصه، رابطه عملکردی را میتوان چنین در نظر گرفت:
Pout=Pset=f(Fspring, Pin) P_{out} = P_{set} = f(F_{spring},\, P_{in}) Pout=Pset=f(Fspring,Pin)
یعنی فشار خروجی تابعی از نیروی فنر و فشار ورودی است و با تنظیم فنر، مقدار ثابتی حفظ میشود.
۵. مزایای رگلاتور گازسوزان
- دقت بالا در تنظیم فشار خروجی
- طول عمر زیاد بهدلیل جنس مقاوم به خوردگی
- کارکرد پایدار در دماهای مختلف
- طراحی ایمن و تاییدشده توسط شرکت ملی گاز ایران
- قابلیت نصب آسان بر روی انواع کنتورهای خانگی
۶. کاربرد و نمایندگان فروش
شرکت گازسوزان (GAS SOOZAN) یکی از تولیدکنندگان رسمی لوازم اندازهگیری گاز در ایران است. نمایندگان رسمی آن در هر استان زیر نظر شرکت ملی گاز فعالیت دارند و معمولاً خدمات زیر را ارائه میدهند:
- فروش و نصب رگلاتورهای گازسوزان بهصورت مجاز؛
- کالیبراسیون و تست عملکرد؛
- خدمات پس از نصب و پشتیبانی جهت استانداردسازی فشار.
میتوان گفت «نماینده رگلاتور گازسوزان» یعنی واحد یا شخص مورد تأیید شرکت گازسوزان و شرکت ملی گاز برای نصب و سرویس رگلاتور کنتورهای ساخت این شرکت.
نحوه عملکرد دقیق رگلاتور کنتور گازسوزان
رگلاتور در واقع یک سیستم کنترل خودکار فشار است که با استفاده از دیافراگم، فنر، و سوپاپ تنظیمکننده، فشار گاز خروجی از کنتور را در محدودهای ثابت نگه میدارد.
بیایید مسیر گاز و واکنش اجزا را مرور کنیم👇
🔹 ۱. ورود گاز با فشار بالا
گاز طبیعی از شبکه توزیع شهری وارد ورودی رگلاتور میشود. این فشار معمولاً بین ۲ تا ۴ بار (بسته به منطقه و نوع شبکه) است — یعنی بسیار بیشتر از فشار مورد نیاز وسایل خانگی.
اگر گاز با همین فشار مستقیماً وارد وسایل شود، منجر به:
- شعلههای غیرعادی و زرد،
- آسیب به شیرها،
- خطر انفجار یا نشت در اتصالات
میشود.
🔹 ۲. عبور از فیلتر اولیه
در قسمت ورودی رگلاتور فیلتر مخصوص وجود دارد که ذرات و رطوبت احتمالی گاز را میگیرد تا مکانیزم داخلی آسیب نبیند و جریان یکنواختتر شود.
🔹 ۳. پویایی دیافراگم و فنر
این قلب عملکرد رگلاتور است.
داخل آن محفظهای وجود دارد که توسط یک دیافراگم انعطافپذیر لاستیکی جدا شده است:
- بالای دیافراگم، فشار خروجی گاز حس میشود.
- زیر دیافراگم، نیروی فنر تنظیمکننده قرار دارد.
به زبان ساده، دیافراگم مثل یک وزنه حساس است که هر تغییری در فشار خروجی را حس میکند.
🔹 ۴. کنترل سوپاپ (Valve)
روی دیافراگم یک میله یا بازو وجود دارد که به سوپاپ ورودی متصل است.
- اگر فشار خروجی کم شود، دیافراگم پایین میآید → سوپاپ کمی باز میشود → گاز بیشتری عبور میکند.
- اگر فشار خروجی زیاد شود، دیافراگم بالا میرود → سوپاپ بستهتر میشود → جریان گاز کمتر میشود.
این واکنش در کسری از ثانیه انجام میشود و باعث میشود فشار خروجی همیشه پایدار بماند.
🔹 ۵. تثبیت فشار خروجی
پس از چند نوسان کوچک، سیستم بین نیروی فنر و فشار خروجی به تعادل دینامیکی میرسد؛ این فشار ثابت همان مقداری است که برای وسایل خانگی طراحی شده (معمولاً ۲۲ تا 30 میلیبار).
به طور ساده، معادله عملکرد رگلاتور را میتوان چنین بیان کرد:
Fspring=Pout×Adiaphragm F_{spring} = P_{out} \times A_{diaphragm} Fspring=Pout×Adiaphragm
که در آن:
- Fspring F_{spring} Fspring = نیروی فنر تنظیمکننده
- Pout P_{out} Pout = فشار گاز خروجی
- Adiaphragm A_{diaphragm} Adiaphragm = سطح مؤثر دیافراگم
هنگامی که این رابطه برقرار شود، فشار خروجی ثابت میماند هرچند فشار ورودی (از شبکه) تغییر کند.
🔹 ۶. سیستم ایمنی و تخلیه فشار اضافی
در مواردی که فشار ورودی بیش از حد بالا رود (مثلاً خرابی در شبکه یا انسداد مسیر خروجی)، سوپاپ اطمینان (Relief Valve) وارد عمل میشود.
این سوپاپ، مقدار کمی گاز را تخلیه میکند تا از ترکیدن دیافراگم یا آسیب کنتور جلوگیری شود.
🔹 ۷. حالتهای کارکرد در شرایط مختلف
- زمان شروع مصرف (مثل روشن کردن بخاری): فشار افت میکند، دیافراگم پایین میرود، جریان بیشتر میشود.
- زمان کاهش مصرف (مثلاً خاموش کردن پکیج): فشار بالا میرود، دیافراگم بالا میرود، جریان گاز کمتر میشود.
در نتیجه، فرایند کاملاً خودتنظیم و بدون نیاز به برق یا کنترل الکترونیکی انجام میشود.
🔹 ۸. خصوصیات عملکردی محصولات گازسوزان
رگلاتورهای گازسوزان با استانداردهای شرکت ملی گاز طراحی میشوند و ویژگیهایی دارند مانند:
- محدوده تنظیم فشار بسیار دقیق (۰٫۵ میلیبار دقت)،
- تحمل دما از -۲۰ تا +۶۰ درجه سانتیگراد،
- مقاومت در برابر رطوبت و گردوغبار،
- ثابت بودن عملکرد حتی در گذر زمان و پس از هزاران سیکل باز/بسته شدن.
🔹 ۹. شباهت عملکرد با سیستم کنترل فشار صنعتی
اگر بخواهیم فنیتر اشاره کنیم، عملکرد رگلاتور گازسوزان مشابه سیستمهای PID کنترل مکانیکی ساده است — یعنی ورودی (فشار) تنظیم میشود تا خروجی همیشه در نقطه تعادل مطلوب بماند، بدون نیاز به مدار الکترونیکی
